PerkGroen Meinte 10 - 4153 XE Beesd NL info@PerkGroen.nl

Bamboehaag.nl
     
 

Toepassing en onderhoud van een bamboehaag

Bamboe is sterk in opmars als haagplant. Weinig planten zijn zo succesvol in het wegnemen van een ongewenst uitzicht en het creëren van privacy in zo’n korte tijd. Het zacht ruisende blad voegt iets van de Oosterse mystiek toe aan de tuin. Als sterke, wintergroene plant zijn er mooie, dichtbebladerde hagen, afscheidingen en windsingels mee te maken. Afhankelijk van de gekozen soort en het snoeibeheer kun je met bamboe hagen van amper 1 m tot meer dan 6 meter hoog maken. Er bestaan honderden soorten bamboe. Wij hebben de meest geschikte soorten en vormen toegelicht op deze pagina, waaronder de belangrijke groep niet-woekerende bamboesoorten Fargesia.  In onze tuin en kwekerij zijn de beste soorten in volle wasdom te zien en verkrijgbaar in verschillende maten. De plantperiode van bamboe strekt zich van maart tot november.

Vrijgroeiend
Met een aantal soorten bamboe kan men hagen laten uitgroeien zonder te snoeien. Dit kan een mooie, weelderige beplanting opleveren. Voorwaarde is wel dat er voldoende ruimte beschikbaar is. Een volwassen polvormende Fargesia behaalt al snel binnen vijf tot zeven jaar na aanplant een doorsnede van 1 tot 1,5 meter aan de basis. Fargesia’s met dunne halmen hebben ook de neiging wat over te hangen waardoor de haag nog breder wordt. De meer dikhalmige Fargesia’s en gesnoeide hagen hebben dit euvel niet. Phyllostachys, Semiarundinaria en andere hoge bamboes beslaan al snel enkele meters breedte vanwege de rhizoomgroei. Dergelijke breedtematen zijn niet in alle tuinen toelaatbaar, waardoor soms wordt nagelaten om bamboe te kiezen. Er zijn echter wel degelijk goede mogelijkheden om bamboe in kleinere tuinen en op smalle stroken als haag toe te passen met behulp van wortelbegrenzing en snoei.

Smalle bamboehagen
In de dagelijkse praktijk krijgen we vaak de vraag van tuinbezitters of het mogelijk is bamboe op een relatief smalle plantstrook toe te passen. Onder voorwaarden kan bamboe op een beperkte breedte groeien met extra water, voeding en snoei.   Het lijkt het verstandigste om van een minimale plantstrookbreedte uit te gaan van 50 cm, mits van extra water en voeding voorzien met een goede kwaliteit plantaarde. Deze maat geeft de minste groeistoornissen. Het meest ideaal zijn stroken van 1 meter of breder. Op deze breedte zijn minder kunstgrepen nodig en heeft bamboe voldoende bodemvolume tot zijn beschikking om tot natuurlijke proporties uit te groeien. De haalbare grootte wordt mede bepaald door de beschikbare ondergrondse wortelruimte. Dat wil zeggen dat op een smalle strook met weinig wortelvolume de planthoogte beperkt is en bijvoorbeeld een Phyllostachys bissetii niet tot volwassen afmetingen uit kan groeien. Bij het aanplanten van de bamboes wordt langs de randen van de beschikbare plantstrook wortelbegrenzerfolie in de grond aangebracht om de haag op de gewenste breedte te houden. Het versmald opsluiten van bamboe kan met het speciale bamboefolie (HDPE = high density Polyethyleen folie), verkrijgbaar bij de kwekerij.
In tuinen waar de ruimte ontbreekt om bamboehagen tot hun natuurlijke afmetingen uit te laten groeien kan men bamboe toepassen op smallere plantstroken en deze met behulp van snoei in de gewenste vorm houden. Bijkomend voordeel is dat het formaat van de haag naar eigen hand te zetten is. Ik kom soms hagen tegen op smalle stoken van 30 of 40 cm. Dat kan goed gaan, maar let wel op het risico van verdroging door watergebrek en verschraling door voedselgebrek. Zorg daarom voor een voldoende breedte van minimaal 50 cm en toereikend vocht en voeding gedurende het groeiseizoen. Bij lange hagen is het de overweging waard om een permanente watervoorziening aan te brengen, bijvoorbeeld in de vorm van een druppelslang. De kosten voor dergelijke watervoorzieningen zijn tegenwoordig relatief laag.

 


Schetsmatig het verschil tussen een vrijgroeiende Fargesia links en een gesnoeide Fargesia rechts op de tekening waarbij de wortels begrensd  worden in de grond met een 30 cm diepe wortelkering.


[foto]
Een lage en brede haag met Indocalamus tesselatus met daarachter het contrasterende fijne blad van Fargesia sp. Jiuzaighou-1


Snoeien
Het snoeien van bamboe behoeft enige toelichting. Veel tuinbezitters durven bamboe niet te snoeien of bij te knippen door gebrek aan kennis en ervaring. Hierdoor kan op den duur een te forse plant ontstaan met een warboel aan oude en nieuwe halmen. Voor iedereen is het vanzelfsprekend om Taxus en Buxus door jaarlijkse snoei in een klein formaat te houden terwijl het van nature heesters zijn van respectievelijk 10 en 4 meter hoog! In landen als Japan en China groeit men op met de bamboecultuur en wordt snoei veelvuldig toegepast. Het is daarom goed te weten dat veel bamboesoorten zich ook prima lenen voor snoei. De snoei van bamboe beperkt zich tot 1 a 2 maal per jaar de nieuwe halmen op de gewenste hoogte en/of breedte terug te snoeien. Hiervoor kan een standaard heggenschaar (handmatig of elektrisch) gebruikt worden. Bamboe kan in principe het hele jaar door gesnoeid worden. Een gunstig moment is kort nadat de nieuwe halmen op hoogte zijn gekomen en met de ontwikkeling van de zijtakken bezig zijn, maar later kan ook. Van nature zijn de meeste bamboes van onder tot boven bebladerd. Bamboe kan zowel in hoogte gesnoeid worden (getopt) als in de breedte (zijtakken inkorten). Dit stimuleert een extra dichte, compacte bladgroei en daarmee een dichte plant. Ideaal voor dichte hagen. Bamboe kent trouwens geen slapende knoppen zodat na snoei of verwijderen van zijtakken rond de halm geen nieuwe hoogtegroei op dat punt te verwachten is zoals heesters en bomen wel doen. Bij de snoei van bamboe is het van belang rekening te houden met een gezonde verhouding tussen de ondergrondse delen (wortelkluit) en bovengrondse delen (halmen/bladmassa).  Van een smal opgesloten rhizoomstelsel is geen plant met volwassen hoogte te verwachten.  Een voordeel van een gesnoeide haag ten opzichte van een vrijgroeiende bamboehaag is dat er minder doorbuiging is bij zware regenval of sneeuwlast. Hierbij zijn gesnoeide Phyllostachys- en Semiarundinaria-hagen het stevigst omdat de ingekorte dikke halmen zeer stijf zijn. Binnen de Fargesia-groep springt Fargesia robusta ‘Campbell’ er positief uit wat betreft stijfheid en stevigheid.

Doorgang in haag van Fargesia robusta ‘Campbell’ in onze assortimentstuin. Een zeer goede tuinbamboe voor hagen vanwege de sterke, rechte halmen en de dichte bebladering met een fijne textuur.


Strak snoeien, plantafstand en groei
In sommige oude Japanse en Chinese tuinen worden bamboehagen al decennia als smalle, groene schermen toegepast door de rhizomen van een woekerende soort (Phyllostachys of Semiarundinaria) aan beide zijden op te sluiten tussen verticaal in de grond aangebrachte leistenen of geschakelde dakpannen. Tegenwoordig doen we dat in het Westen door het ingraven van wortelbegrenzerfolie van HDPE (high density polyethyleen). De zijtakken en toppen worden jaarlijks gesnoeid zodat een compact en zeer dicht bebladerd geheel verkregen wordt op slechts een halve meter breedte of minder bij een zelf te bepalen hoogte tussen 1,5 en 3,5 meter. Dergelijke hagen zijn bij ons ook te realiseren door een aantal stappen uit te voeren. Eerst is er langs de omtrek van de gehele plantstrook wortelbegrenzerfolie nodig; bij Fargesia’s ondiep aan te brengen tot maaiveldnivo (ca. 20 a 30 cm), bij Phyllostachys 55 cm en bij Semiarundinaria 70 cm diep waarbij het folie enkele centimeters boven het maaiveld uitsteekt. Na het vullen van de plantstrook met organisch rijke, vochthoudende en tevens voldoende afwaterende grond, worden de bamboes geplant. Afhankelijk van de tijd die men zich gunt om de haag dicht te laten groeien is de plantdichtheid 1, 2 tot 3 stuks per strekkende meter. Bij 1 plant per strekkende meter zijn er minimaal drie groeiseizoenen nodig om een zichtdichte haag te verkrijgen. Bij 2 planten per strekkende meter duurt het ongeveer twee groeiseizoenen en bij 3 planten per strekkende meter is met 1 groeiseizoen al een dichte haag te verkrijgen Deze groeisnelheid is mede afhankelijk van de plantmaat die men aanschaft om mee te starten. Oudere planten in een 10 tot 20 liter container hebben al redelijk stevige halmen. Kiest men voor jonge planten in bijvoorbeeld een 3 of 5 liter dan produceert de plant in eerste instantie voornamelijk dunne halmen waardoor de haag de eerste jaren neigt over te hangen bij regen of harde wind onder het gewicht van het loof. Dit is te ondervangen door bij aanplant links en rechts van de strook een verticale paal met schoorpaal aan te brengen en hiertussen 1 of 2 waslijndraden te spannen (staaldraad met kunststof omhulling). Hier kunnen de eerste jaren de halmen aan opgebonden worden. Na enkele jaren maakt de bamboe dikkere en dus stevige, stijve halmen die nauwelijks of geen ondersteuning meer nodig hebben. Een bamboehaag is tevens goed windbestendig omdat de flexibele halmen meebuigen bij zware windbelasting en niet breken. Grotere plantmaten hebben een ouder wortelstelsel en dikkere, stevigere halmen, zodat deze weinig ondersteuning behoeven in het begin.


Deze tekening toont het principe van de aanleg van een smalle, gesnoeide bamboehaag in langs- en dwarsdoorsnede.


 

Jaarlijkse verjonging
Een bijkomend voordeel van een bamboehaag ten opzichte van andere, traditionele hagen is dat bamboe zich altijd jaarlijks blijft verjongen vanuit de wortelbasis met nieuwe halmen en bladeren, waarbij ook de oude halmen jaarlijks een deel van het oude blad inwisselen voor frisgroen nieuw loof. Dit in tegenstelling tot traditionele hagen zoals coniferen of beuken waarbij de haagplanten langzaam verouderen, onder kaal worden en op den duur afsterven waardoor gaten in de haag ontstaan of de gehele haag vervangen moet worden. Zelfs een bamboehaag van vele tientallen jaren oud kan zich na uitdunning weer volledig verjongen en er weer frisgroen uitzien, alsof de plant recentelijk geplant is.  Een andere bijzondere eigenschap van een bamboehaag is dat de hoogte en breedte jaarlijks aangepast kan worden door de nieuwe halmen elk jaar op de gewenste hoogte te toppen en op breedte te snoeien. Bij traditionele hagen kiest men een gewenste eindhoogte en is het niet mogelijk (zoals bij coniferen), of duurt het vele jaren om de haag in hoogte toe te laten nemen. In principe kan men een bamboehaag van bijvoorbeeld Phyllostachys bissetii die jarenlang op schuttinghoogte is gehouden in een seizoen tot bijvoorbeeld 3 meter hoog laten opgroeien als de achterburen een nieuwe verdieping op de woning zetten en de privacy in het geding komt.


[foto snoeien]


Bloeirisico’s beperken
Bamboe bloeit met een grote tijdsinterval van tientallen tot meer dan honderd jaar. Sommige soorten, zoals veel Fargesia’s, sterven af na de bloei, terwijl andere soorten, waaronder diverse soorten Phyllostachys en Pseudosasa tijdelijk terugvallen in groei en langzaam weer opnieuw vanuit de basis uitlopen met nieuwe halmen. Van diverse bamboesoorten is de volgende bloeiperiode niet bekend. Om bloeirisico’s van soorten met een onbekende bloeiverwachting bij lange hagen en grotere beplantingsobjecten te minimaliseren is het aan te raden meerdere soorten toe te passen in een uitgebalanceerde verhouding. Hierbij kunnen wij adviseren, want niet alle soorten verdragen elkaar. Een mix van soorten hoeft voor het beplantingsbeeld niet storend te zijn. Men kan bijvoorbeeld een groene bamboehaag van Phyllostachys bissetii goed mengen met Phyllostachys humilis en Phyllostachys nuda zonder dat dit voor de leek zichtbaar is. Ook kan het soms visueel aantrekkelijk zijn om groen- en geelhalmige soorten te mengen. Dergelijke soorten zullen zich door elkaar verweven tot er een evenwicht ontstaat. Mocht een van deze soorten tot bloei komen dan kunnen de andere soorten de gaten snel opvullen.


[foto combinatie van soorten]


Water en voeding
Smal opgesloten bamboehagen zijn gevoeliger voor verdroging en kunnen sneller last hebben van voedseltekorten. Het beperkte wortelvolume wordt langzaam ‘leeggepompt’ door de bladverdamping van de plant tijdens het assimilatieproces. Als het langere tijd niet regent of als de haag in de regenschaduw ligt is extra water nodig.  ‘Regenschaduw’ zijn plaatsen binnen het microklimaat van de tuin waar minder regen valt dan op andere plaatsen, bijvoorbeeld achter een schutting, of onder het loof van een grote bomenrij. Let dus op de situering van de haag ten opzichte van de (voornamelijk) westelijke aanvoer van regen. Het is daarom van belang om tijdens droge perioden en op ongunstige locaties de planten van voldoende water te voorzien. Op zich kan goed gewortelde bamboe prima een periode van droogte verdragen, maar tijdens de ontwikkeling van de nieuwe scheuten tot vertakte halmen is watergebrek beperkend voor de nieuwe groei.  In veel tuinen wordt al gewerkt met druppelirrigatie en het is dan handig ook de bamboehaag hierin mee te nemen.  Ook is er relatief minder voedsel voorradig en wordt er minder gerecycled door de plant (afgevallen blad valt voor een deel buiten de afgebakende wortelzone). Jaarlijks een gift met nutriënten en mineralen, afgestemd op bamboe, houdt de groei optimaal. Emmers met samengestelde voeding voor bamboe zijn op de kwekerij verkrijgbaar.

Zon en schaduw
Binnen de grote soortdiversiteit van bamboe zijn zowel soorten te vinden die zich lenen voor toepassing in de schaduw van een boom of gebouw op het noorden als soorten die vol op het zuiden staan in de volle zon. Over het algemeen zijn Fargesia’s met beste geschikt voor (half)schaduwrijke locaties zoals Fargesia murieliae, F. nitida, F. sp. Jiuzaighou-1 al voelen veel Fargesia’s zich ook prima thuis op een plek in gedeeltelijke of volle zon, zoals Fargesia robusta, F. dracocephala ‘Rufa’, F. ‘Wolong’, F. sp. ‘Scabrida’ en anderen.  In onze tuin staan ook een aantal hagen op de oost-west-as geplant waardoor de ene kant op het noorden gericht is en nooit direct zon krijgt terwijl de andere kant geheel op het zuiden gericht staat in de volle zon. In bladerdracht en bladdichtheid is bij de hagen van Fargesia dracocephala ‘Rufa’, F. robusta ‘Campbell’ en Phyllostachys bissetii en Semiarundinaria viridis opvallend genoeg nauwelijks verschil te zien tussen de noord- en zuidkant. Dit toont de grote tolerantie van bamboe aan ten opzichte van de lichtsituatie. Wel is er verschil in de bladkleur; het loof op de noordkant is donkerder groen terwijl de bladeren aan de zonkant iets lichter groen zijn. Dit heeft waarschijnlijk te maken met de invloed van het directe zonlicht.


Voorbeelden van toepassingen met bamboe

Bamboe is als vrijgoeiende haag toe te passen maar laat zich ook uitstekend snoeien in de gewenste vorm. In Japan en delen van China is het gebruikelijk om bamboe door snoeien een vaste vorm te geven met een dichte bladstructuur. Omdat in Europa deze kennis over snoeien van bamboe nauwelijks bekend is, zijn veel mensen bang een te grote of te hoge plant in hun tuin te halen. Om te illustreren wat zoal de mogelijkheden zijn ziet u hieronder een reeks foto's met toelichting.

Vrijgroeiende 6 tot 8 m hoge haag van Phyllostachys nigra Henonis copyright www.PerkGroen.jpg

Op bovenstaande foto staat een 7 meter hoge windsingel van Phyllostachys nigra Henonis op Betuwse rivierklei, de (groene) moedervorm van de zwarte bamboe. Hier aangeplant als vrijgroeiende haag, dus niet gesnoeid of beperkt in groei.

Fargesia dracocephala Rufa haag copyright www.PerkGroen.nl

Bovenstaande foto toont een losgroeiende haag van Fargesia dracocephala Rufa. Deze zeer sterke, polvormende bamboe heeft zomer en winter appelgroen blad en is als haag bruikbaar van 100 (gesnoeid) tot 200/250 cm (vrijgroeiend). Deze bamboe is ook een van de weinige soorten die in een kuip of bak gebruikt kunnen worden, mits aan een aantal voorwaarden wordt voldaan

Onder opgesnoeide haag van Semiarundinaria fastuosa 600pxBreed copyright www.PerkGroen.jpg

Bovenstaande foto toont een smalle haag van Semiarundinaria fastuosa welke bewust in opgesnoeid aan de onderzijde om de halmkleuren beter uit te laten komen. Ongesnoeid is het een volledig bebladerde plant.

Losse haag met Phyllostachys soorten copyright www.PerkGroen.nl

Hier is op de foto een aanplant te zien met een brede strook bamboes uit de Phyllostachys groep, aangeplant als windsingel. Deze aanplant staat op zware rivierklei, waardoor de groeivorm heel compact blijft. Een soortgelijke aanplant op zandgrond of laagveen zal een veel sterekere verspreiding van de plant te zien geven. In deze situaties is een ingegraven wortelbarriere met wortelbegrenzerfolie aan te bevelen.

Fargesia robusta Campbell copyright www.PerkGroen.nl

Op bovenstaande foto is een haag met Fargesia robusta Campbell te zien. Dit is een van de beste haagbamboes. Karakeristieken van F. robusta Campbell zijn dat deze soort sterke, opgaande halmen maakt met een dichte bezetting met fijn blad. De natuurlijke groeihoogte bedraagt 250 - 350 cm, afhankelijk van het bodemtype en de standplaats. De nieuwe scheuten verschijnen medio april en zijn na het uitlopen prachtig groen-wit 'gestreept', door de papierwitte schutbladeren om de halm. Eind van de zomer vallen deze schutbladeren eraf en groeien de zijtakken uit met nieuw blad.

Phyllostachys nigra copyright www.PerkGroen.nl

Deze foto toont een gesnoeid blok van Phyllostachys nigra (zwarte lakbamboe). Een gedeelte van de halmen groeit er ruim bovenuit waarbij de halmen zijn vrijgemaakt van de onderste zijtakken. Hierdoor onstaan twee bladlagen met een doorkijk tussen 1 - 2 meter.

Op bovenstaande foto is een tuin te zien waarbij op de voorgrond (links) een nieuw gedeelte bamboehaag is aangeplant (eerste seizoen van aanplant). Hierbij zijn planten van 2 meter aangeplant op 50 cm van elkaar. Het beoogde eindresultaat is rechts te zien. Dit haaggedeelte is volgroeid. De gebruikte soort is Phyllostachys bissetii, aangeplant binnen wortelbegrenzerfolie. De haag wordt jaarlijks voorzien van een onderhoudsbemesting met BambooFood en er ligt een druppelslang langs voor de watervoorziening tijdens droge perioden.

Pseudosasa japonica copyright www.PerkGroen.nl

Ook de Japanse pijlbamboe (Pseudosasa japonica) is goed bruikbaar als haag of afscheiding. Opvallend zijn de kaarsrechte, relatief dunne halmen en het brede, palmachtige blad. Vanwege de rhizoomgroei is het gebruik van wortelbegrenzerfolie noodzakelijk.

Gesnoeide blokvorm met Fargesia murielae Lava (nieuwe generatie) copyright www.PerkGroen.nl

Ook in moderne, strakvormgegeven tuinarchitectuur is bamboe in allerlei vormen toepasbaar. Bovenstaande foto laat een haagblok zien met Fargesia murielae Lava, een selectie van de nieuwe generatie F. murielae welke in de jaren '90 gebloeid heeft. Dergelijke vormen zijn ook goed te maken met de sneller groeiende F. dracocephala Rufa. Voor het behoud van de vorm is een jaarlijkse vormsnoei nodig aan het begin van de zomer, en soms nog wat knipwerk in de nazomer.

Fargesia juizaighou 1 Jui 1 Rode Bamboe als haag copyright www.PerkGroen.nl

Op bovenstaande foto staat een fraai exemplaar van Fargesia Jiuzaighou 1 (Jiu - 1), ook wel Rode Bamboe genaamd. Deze botanische soort in in de jaren '90 als zaailing verzameld in China en hier geintroduceerd als tuinbamboe. Vanwege de gelijkende groeivorm is deze plant een uitstekende vervanger voor de uitgebloeide Fargesia nitida. Fargesia Jiuzaighou is voor de komende decennia bloeiveilig. De plant is zeer goed winterhard, heeft opvallend fijn blad met een blauwgroene waas. De duizenden fijne blaadjes staan op dunne, rechte halmen welke onder invloed van zonlicht naar paarsbruin tot wijnrood verkleuren. Bij extreme droogte of koude krult deze soort het blad op om verdamping te remmen. Fargesia's zijn polvormende (niet-woekerende) bamboes.

Bamboehaag bij kwekerij Beesd copyright www.PerkGroen.jpg

Bovenstaande foto laat een haag zien met diverse soorten Phyllostachys, gesnoeid en getopt op 3 m hoogte bij een breedte van 60 cm tussen de kweekvelden op de kwekerij.

In platte bol gesnoeide Fargesia sp. Jiuzaighou copyright www.PerkGroen.nl 600px.jpg

Sommige bamboes lenen is ook voor vormsnoei, zoals deze platte bol welke is gesnoeid uit een fijnbladige Fargesia.

Phyllostachys aureosulcata Aureocaulis als opgaande haag copyright www.PerkGroen.nl

Aan de rand van onze assortimentstuin staat een 30 meter lange haag met opgesnoeide halmen van de prachtig okergele Phyllostachys aureosulcata Aureocaulis. Deze uitstekende bamboe kenmerkt zich door een fraaie kleurstelling tussen de lichte halm, het donkergroene blad en de schaduwwerking van de omgeving. De nieuwe halmen van deze soort zijn citroengeel, verkleuren aan de zonkant naar wijnrood in het eerste seizoen en aan het einde van de zomer kleuren ze door naar hun definitieve, okergele tint. Dit proces herhaalt zich ieder jaar. De natuurlijke groeihoogte is circa 5 meter. Door snoei lager en compacter te houden.

Haag Pleioblastus shybuianus Tsuboi 600px copyright www.PerkGroen

Er zijn ook diverse bontbladige bamboes welke bruikbaar zijn in de tuin. Bovenstaande foto toont de geelgroene Pleioblastus shybuianus Tsuboi, een mooie Japanse bamboe die o.a. in Japanse tuinen gebruikt wordt als lage haag of in een golvende snoeivorm. Het is essentieel deze soort binnen wortelbegrenzerfolie aan te planten. Dit folie is op onze kwekerij verkrijgbaar op de gewenste lengte, inclusief instructies voor het gebruik. 2010: Tsuboi staat momenteel in bloei en is uit het assortiment gehaald. Een goed alternatief is Sasaella masamuena Albostriata.

Phyllostachys vivax Aureocaulis copyright www.PerkGroen.jpg

Uit een lage bamboehaag steken de polsdikke halmen van Phyllostachys vivax Aureocaulis, een reuzenbamboe, in de assortimentstuin van de bamboekwekerij.